Niepodległość nie jest dana raz na zawsze, a obowiązkiem każdego obywatela jest wierność Rzeczypospolitej i troska o dobro wspólne. Z okazji Narodowego Święta Niepodległości prof. dr hab. Dariusz Dudek, konstytucjonalista z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, przypomina o wydarzeniach z 1918 roku, roli Ojców Niepodległości oraz odpowiedzialności współczesnych Polaków za przyszłość państwa.

11 listopada – symbol odzyskania niepodległości

11 listopada to jedna z najważniejszych dat w historii Polski. Tego dnia obchodzimy Narodowe Święto Niepodległości, upamiętniające odzyskanie przez Polskę suwerenności po 123 latach zaborów. Jak zauważa prof. Dariusz Dudek z KUL, data ta ma jednak przede wszystkim wymiar symboliczny. Niektórzy wskazują, że za równie ważną można uznać datę 7 listopada 1918 roku, kiedy w Lublinie powołano rząd ludowy.

11 listopada 1918 roku w Compiègne Niemcy podpisały rozejm kończący I wojnę światową. Dzień wcześniej Józef Piłsudski wrócił z Magdeburga, gdzie był przetrzymywany przez Niemców.

Powołana przez Niemcy i Austro-Węgry Rada Regencyjna przekazała Piłsudskiemu kompetencje w sprawach wojskowych, a 14 listopada również władzę cywilną. Następnie uległa rozwiązaniu. Ustanowiono urząd Tymczasowego Naczelnika Państwa, który objął Józef Piłsudski. Pełnił tę funkcję do wyboru prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w 1922 roku.

Nie tylko Józef Piłsudski. Kto jeszcze odzyskiwał niepodległość?

Odzyskanie przez Polskę niepodległości było efektem działań wielu osób reprezentujących różne środowiska polityczne. Jak podkreśla prof. Dariusz Dudek, Józef Piłsudski nie był jedynym Ojcem Niepodległości.

Wśród najważniejszych postaci tego okresu wymienia również Romana Dmowskiego, Ignacego Jana Paderewskiego, Wojciecha Korfantego, Wincentego Witosa i Ignacego Daszyńskiego.

– Są to politycy z różnych stron politycznej sceny – mówi prof. Dariusz Dudek.

Ekspert zwraca uwagę na znaczenie działań wojskowych Józefa Piłsudskiego i jego przewidywania dotyczące konfliktu między mocarstwami zaborczymi. Istotną rolę odegrała również dyplomacja. Dzięki zabiegom Ignacego Jana Paderewskiego sprawa polska znalazła ważne miejsce w międzynarodowej debacie. Znaczenie miało także orędzie prezydenta Stanów Zjednoczonych Woodrowa Wilsona, który opowiedział się za odtworzeniem niepodległej Polski na powojennej mapie Europy.

Polacy odbudowywali państwo i wspierali jego rozwój

Odzyskanie niepodległości było początkiem kolejnego etapu – odbudowy państwa. Polacy nie pogodzili się z utratą własnej państwowości, a po jej odzyskaniu angażowali się w rozwój kraju.

Jak przypomina profesor, obywatele wspierali państwo finansowo, zaciągali pożyczki, hojnie wspierali Fundusz Obrony Narodowej i kupowali obligacje gwarantowane przez Skarb Państwa. Środki te służyły między innymi realizacji ważnych inwestycji, takich jak Centralny Okręg Przemysłowy i budowa Gdyni.

Józef Piłsudski szybko przystąpił również do tworzenia podstaw demokratycznego ustroju. W listopadzie 1918 roku wydał dwa dekrety: dotyczący ordynacji wyborczej do Sejmu Ustawodawczego oraz zarządzenia wyborów. Głosowanie odbyło się w styczniu 1919 roku, a w lutym zebrał się Sejm Ustawodawczy.

Konstytucja RP: Ojczyzna jest dobrem wspólnym

Zdaniem prof. Dariusza Dudka historia odzyskania niepodległości powinna być również przypomnieniem o odpowiedzialności za współczesną Polskę. Ekspert zwraca uwagę na narastające spory polityczne i trudności w prowadzeniu konstruktywnego dialogu.

– Marszałek mówił, że niepodległość nie jest nam dana raz na zawsze. Warto o tym pamiętać, teraz gdy odżywają nasze tradycyjne problemy i spory. Kiedy nie potrafimy się różnić pięknie, a w sporze o bieżącą rację polityczną poświęca się bardzo istotne elementy tego państwa, jego fundamenty – przypomina konstytucjonalista.

Profesor wskazuje przy tym na art. 1 Konstytucji RP z 1997 roku, który stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli.

– Obowiązkiem każdego obywatela, czy jest to premier, prezydent czy poseł lub senator, jest wierność Rzeczypospolitej i troska o dobro wspólne. Taka powinna być definicja polityki: troska o dobro wspólne, a nie bezpardonowa walka o zdobycie, utrzymanie władzy i obsadzenie stanowisk w myśl zasady: zwycięzca wyborów parlamentarnych bierze wszystko – mówi prof. Dariusz Dudek.

Wojna za wschodnią granicą i bezpieczeństwo Polski

Konstytucjonalista zwraca również uwagę na sytuację międzynarodową i trwającą za wschodnią granicą Polski wojnę.

– Od ponad 4 lat za naszą wschodnią granicą toczy się pełnoskalowa wojna. Federacja Rosyjska jest kontynuatorką imperium sowieckiego, które ma pewne cechy imperium carów rosyjskich. Powinny o tym pamiętać nasze elity polityczne – podkreśla ekspert KUL.

W jego ocenie troska o bezpieczeństwo kraju powinna być jednym z najważniejszych zadań osób sprawujących władzę. Nie może ustępować miejsca walce o stanowiska i bieżące korzyści polityczne.

Czy Polacy są gotowi poświęcić się dla Ojczyzny?

Profesor Dariusz Dudek przywołuje również słowa Cypriana Kamila Norwida, który pisał o szczególnym charakterze polskiego narodu. Stawia przy tym pytanie, czy współcześnie Polacy byliby gotowi poświęcić swoje zdrowie i życie w obronie Ojczyzny.

Zwraca uwagę na funkcjonowanie Wojsk Obrony Terytorialnej oraz zainteresowanie służbą wojskową wśród młodych ludzi. Jednocześnie zauważa, że w szerszej skali brakuje myślenia obywatelskiego i wystarczającej troski o dobro wspólne.

Zdaniem eksperta po 1989 roku coraz większe znaczenie zaczęły mieć indywidualne potrzeby, troska o siebie, rodzinę i najbliższe otoczenie. Myślenie w kategoriach wspólnoty zeszło natomiast na dalszy plan.

Dariusz Dudek przypomina, że trudne wydarzenia potrafią wyzwalać w Polakach ogromne pokłady dobra i solidarności. Wskazuje między innymi na powodzie, akcje na rzecz ratowania umierających dzieci, odejście Jana Pawła II oraz ostatni zamach terrorystyczny w Krakowie. Zauważa jednak, że mobilizacja społeczna wywołana takimi wydarzeniami często nie trwa długo.

Narodowe Święto Niepodległości to nie tylko okazja do wspominania wydarzeń z 1918 roku i ludzi, którzy przyczynili się do odzyskania wolności. To również moment refleksji nad współczesną odpowiedzialnością za państwo. Jak przypomina prof. Dariusz Dudek, troska o Ojczyznę powinna być obowiązkiem wszystkich obywateli, niezależnie od pełnionych funkcji i reprezentowanych poglądów.