26 sierpnia 1956 roku na Jasnej Górze blisko milion wiernych uczestniczyło w uroczystości złożenia Jasnogórskich Ślubów Narodu. Tekst ślubów przygotował podczas internowania kardynał Stefan Wyszyński. 70 lat później wydarzenie pozostaje ważnym elementem historii Kościoła w Polsce, a zawarte w nim zobowiązania nadal są przedmiotem refleksji.

Jasnogórskie Śluby Narodu powstały w czasie internowania Prymasa

Autorem tekstu Jasnogórskich Ślubów Narodu był kardynał Stefan Wyszyński. Prymas Tysiąclecia przygotował akt podczas internowania w Komańczy w 1956 roku.

Jak ocenia s. dr Monika Kupczewska, adiunkt w Ośrodku Badań nad Geografią Historyczną Kościoła w Polsce KUL, powstanie ślubów było efektem przemyśleń Prymasa dotyczących sytuacji Polski pod rządami komunistycznymi.

Inspiracją były również wydarzenia sprzed trzech stuleci. Jasnogórskie Śluby nawiązywały do Ślubów Lwowskich króla Jana II Kazimierza Wazy z 1656 roku. Władca podczas potopu szwedzkiego oddał Polskę pod opiekę Matki Bożej.

Według s. dr Kupczewskiej ważną rolę odegrała także lektura „Potopu” Henryka Sienkiewicza. Prymas czytał powieść podczas przewożenia go do kolejnego miejsca odosobnienia. Dostrzegł w wydarzeniach swojej epoki podobieństwo do historii opisanej przez Sienkiewicza.

Odpowiedź na ateizację i kryzys moralny

Jasnogórskie Śluby Narodu powstały w okresie nasilonej presji władz komunistycznych na Kościół i wiernych.

S. dr Monika Kupczewska wskazuje, że bezpośrednim impulsem do przygotowania tekstu była potrzeba obrony chrześcijańskiej tożsamości narodu przed ateizacją, laicyzacją i demoralizacją.

Prymas Wyszyński przygotował cały akt 16 maja 1956 roku. Było to liturgiczne wspomnienie św. Andrzeja Boboli, autora tekstu Ślubów Lwowskich.

W przygotowanym akcie znalazły się zobowiązania dotyczące m.in. wierności Bogu i Kościołowi, ochrony życia, troski o małżeństwo i rodzinę, sprawiedliwości społecznej, miłości i pokoju oraz walki z wadami narodowymi.

Blisko milion wiernych na Jasnej Górze

Kulminacyjnym momentem było 26 sierpnia 1956 roku. Na Jasnej Górze zgromadziło się wówczas blisko milion osób.

Treść ślubów utrzymywano w tajemnicy aż do rozpoczęcia Mszy Świętej. Tekst odczytał bp Michał Klepacz.

Przy ołtarzu znajdował się pusty fotel przeznaczony dla internowanego Prymasa Wyszyńskiego. Położono na nim biało-czerwone róże.

W tym samym czasie kardynał Wyszyński składał śluby w miejscu swojego odosobnienia, przed wizerunkiem Matki Bożej Jasnogórskiej.

W „Zapiskach więziennych” Prymas zanotował później: „Dokonało się dziś wielkie dzieło. Spadł kamień z serca. Oby stał się chlebem dla Narodu”.

Śluby stały się programem Wielkiej Nowenny

Jasnogórskie Śluby Narodu nie były wyłącznie aktem religijnym. Stały się również programem odnowy religijnej i moralnej oraz pierwszym aktem Wielkiej Nowenny, która prowadziła do obchodów Milenium Chrztu Polski w 1966 roku.

Wśród zobowiązań znalazły się wezwania do ochrony życia, strzeżenia świętości małżeństwa i rodziny, troski o sprawiedliwość społeczną oraz budowania wzajemnej miłości i pokoju.

Istotną częścią ślubów była także walka z wadami narodowymi oraz praca nad własnymi postawami i charakterem.

Przełamanie strachu i siła wspólnoty

Zdaniem s. dr Moniki Kupczewskiej wydarzenie z 26 sierpnia 1956 roku miało również znaczenie społeczne i psychologiczne.

Po latach represji oraz ograniczania działalności Kościoła wierni zobaczyli skalę swojej wspólnoty. Masowy udział w uroczystościach pokazał, że mimo presji władz komunistycznych Kościół nadal miał silne poparcie społeczne.

Historyczka zwraca uwagę, że przełamanie bariery strachu było ważne także dla Episkopatu Polski. Władze komunistyczne monitorowały wydarzenie, jednak jego skala była znacząca.

Kilka miesięcy później, w październiku 1956 roku, nastąpiły ważne zmiany polityczne. Władysław Gomułka został I sekretarzem KC PZPR, a kardynał Stefan Wyszyński został zwolniony z internowania.

Jan Paweł II mówił o „polskiej karcie praw człowieka”

Do znaczenia Jasnogórskich Ślubów Narodu odnosił się również papież Jan Paweł II.

26 sierpnia 1990 roku, w 34. rocznicę ich złożenia, podczas spotkania w Castel Gandolfo apelował o ponawianie rachunku sumienia z zawartych w nich zobowiązań.

Jan Paweł II określił ślubowanie jasnogórskie jako swoistą „polską kartę praw człowieka”, zwracając uwagę m.in. na prawo człowieka do życia od pierwszej chwili jego istnienia oraz znaczenie prawdy i prawego sumienia.

Przesłanie Jasnogórskich Ślubów pozostaje aktualne

70. rocznica Jasnogórskich Ślubów Narodu jest okazją do przypomnienia wydarzenia, które miało ogromne znaczenie dla polskiego Kościoła i społeczeństwa w okresie komunizmu.

S. dr Monika Kupczewska podkreśla, że po upadku komunizmu nie straciły znaczenia takie wartości jak solidarność, troska o życie, pomoc osobom potrzebującym czy odpowiedzialność za dobro wspólne.

Jej zdaniem zobowiązania zawarte w ślubach można odczytywać jako zachętę do pracy nad własnym postępowaniem oraz budowania uczciwego i solidarnego społeczeństwa.

Jasnogórskie Śluby Narodu zostały złożone 70 lat temu, ale ich przesłanie – jak wskazuje ekspertka KUL – nadal pozostaje zadaniem dla kolejnych pokoleń.

Materiał na podstawie informacji i wypowiedzi s. dr Moniki Kupczewskiej, adiunkt w Ośrodku Badań nad Geografią Historyczną Kościoła w Polsce KUL.

Źródło fotografii: Instytut Prymasowski, publikacja zdjęcia: dzieje.pl