26 sierpnia 1826 roku w Lublinie uroczyście odsłonięto obecny Pomnik Unii Lubelskiej na placu Litewskim. Monument upamiętnia zawarcie w 1569 roku unii między Królestwem Polskim a Wielkim Księstwem Litewskim. Jego historia sięga jednak XVI wieku, ponieważ pierwszy pomnik w tym miejscu związanym z Unią Lubelską powstał już za panowania Zygmunta Augusta.

Pomnik Unii Lubelskiej ma 200 lat

Pomnik Unii Lubelskiej jest jednym z najbardziej charakterystycznych zabytków Lublina. Obecny monument został uroczyście odsłonięty 26 sierpnia 1826 roku na placu Litewskim.

Ma formę wysokiego na około 13 metrów żeliwnego obelisku ustawionego na podeście. Monument powstał w stylu neoklasycystycznym, a jego front zdobi płaskorzeźba przedstawiająca symboliczne postacie Polski i Litwy.

Dzisiaj pomnik przypomina o wydarzeniu, które na trwałe wpisało Lublin w historię Polski i Europy.

Unia Lubelska została zawarta w 1569 roku

Historia monumentu wiąże się bezpośrednio z Unią Lubelską, zawartą 1 lipca 1569 roku podczas sejmu walnego w Lublinie.

Unia połączyła Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie w Rzeczpospolitą Obojga Narodów. Państwa miały wspólnego monarchę oraz część wspólnych instytucji, zachowując jednocześnie odrębność m.in. administracji, skarbu, wojska i sądownictwa.

Lublin stał się miejscem szczególnym dla tego wydarzenia. W mieście obradował sejm, a najważniejsze miejsca związane z unią zachowały się do dziś.

Pierwszy pomnik powstał już w XVI wieku

Historia upamiętnienia Unii Lubelskiej rozpoczęła się znacznie wcześniej niż 200 lat temu.

Pierwszy pomnik wystawiono w 1569 roku z polecenia króla Zygmunta Augusta. Znajdował się przed nieistniejącym już kościołem Bonifratrów.

Na początku XIX wieku monument usunięto w związku z przebudową tego obszaru i urządzeniem placu musztry. W 1820 roku, podczas rozbiórki zabudowań, wcześniejszy pomnik został zniszczony.

Stanisław Staszic pomógł przywrócić pomnik

Do odtworzenia pomnika doszło w pierwszej połowie XIX wieku, gdy Polski nie było na mapie Europy.

W listopadzie 1823 roku Stanisław Staszic, ówczesny minister stanu, zwrócił się do przebywającego w Lublinie cara Aleksandra I z prośbą o zgodę na przywrócenie pomnika Unii.

W 1824 roku rozpoczęto prace nad nowym żeliwnym obeliskiem. W kolejnych latach przygotowywano również projekty elementów dekoracyjnych. Ostatecznie monument uroczyście odsłonięto 26 sierpnia 1826 roku.

Polska i Litwa przedstawione na płaskorzeźbie

Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów pomnika jest płaskorzeźba autorstwa Pawła Malińskiego.

Przedstawia ona dwie kobiece postacie symbolizujące Polskę i Litwę. Towarzyszą im symbole związane z oboma państwami – Orzeł Biały oraz Pogoń.

Pomnik został ustawiony na specjalnie usypanym kopcu, a jego otoczenie zostało zagospodarowane zielenią.

Pomnik jest częścią europejskiego dziedzictwa

Znaczenie Pomnika Unii Lubelskiej wykracza poza historię samego Lublina.

W 2015 roku Komisja Europejska przyznała lubelskiemu miejscu związanym z Unią Lubelską Znak Dziedzictwa Europejskiego.

Wyróżnienie obejmuje trzy historyczne miejsca: Kaplicę Trójcy Świętej na Zamku Lubelskim, kościół i klasztor Dominikanów oraz Pomnik Unii Lubelskiej. Są one związane z wydarzeniami z 1569 roku i upamiętniają zawarcie unii między Polską a Litwą.

Komisja Europejska wskazuje Unię Lubelską jako przykład wyjątkowej integracji politycznej, która doprowadziła do powstania Rzeczypospolitej Obojga Narodów i przez ponad dwa stulecia kształtowała relacje między różnymi społecznościami i wyznaniami.

Pomnik Unii Lubelskiej symbolem Lublina

Dziś monument na placu Litewskim jest jednym z najważniejszych symboli historycznych miasta. Przypomina zarówno o wydarzeniach z 1569 roku, jak i o długiej tradycji upamiętniania wspólnej historii Polski i Litwy.

26 sierpnia 2026 roku mija dokładnie 200 lat od uroczystego odsłonięcia obecnego Pomnika Unii Lubelskiej.

Źródła

• Miasto Lublin – materiały dotyczące Pomnika Unii Lubelskiej i historii placu Litewskiego.
• Narodowy Instytut Dziedzictwa – Zabytek.pl.
• Komisja Europejska – European Heritage Label, Union of Lublin.