W tym roku mija osiemdziesiąt jeden lat od godziny W. Cała Warszawa stanęła do bohaterskiej, ale i tragicznej walki z niemieckim okupantem. Od lat rocznica wybuchu warszawskiego zrywu jest coraz mocniej upamiętniania w całej Polsce. Warto zwrócić uwagę na mniej znane fakty z powstania.

Nie tylko Armia Krajowa

Większość sił zbrojnych walczących w Powstaniu po polskiej stronie stanowiły oczywiście oddziały stanowiące część Armii Krajowej. Jednak poza nimi w walkach wzięły udział mniejsze formacje innych organizacji podziemnych. Największą grupę stanowili żołnierze Narodowych Sił Zbrojnych, które uznawały polskie władze w Londynie, ale podlegały swojemu własnemu dowództwu. Wystawili oni do walki nawet 3500 ludzi, chociaż niektóre szacunki podają znacznie mniejsze liczby, poniżej tysiąca. Również Korpus Bezpieczeństwa wystawił kilkuset bojowników. Ta formacja prezentowała bardziej lewicowy światopogląd. Do walki ruszyło też kilkuset członków komunistycznej Armii Ludowej. Niewielką liczbę wojskowych wystawiła też organizacja o nazwie Polska Armia Ludowa. Na czas walk wszystkie te formacje podporządkowały się wojskowemu dowództwu Armii Krajowej.

Udział berlingowców w walkach

W drugim miesiącu walk powstańczych, czyli we wrześniu 1944 roku wojska sowieckie zajęły prawobrzeżną część Warszawy. Wówczas, mimo braku wsparcia ze strony Sowietów próbę pomocy powstańcom pojęli idący z czerwonoarmistami polscy żołnierze z 1 Armii Wojska Polskiego, znani jako berlingowcy. Wobec braku przeszkolenia w walkach miejskich oraz obojętności ze strony samolotów czy artylerii rosyjskiej berlingowcy zostali w większości zmasakrowani na wiślanych plażach, głównie na Czerniakowie. Ci, którzy wyszli żywi z plaż walczyli u boku akowców. Ostatecznie w drugiej połowie września żołnierze 1 AWP zaprzestali prób desantów na lewobrzeżnej Warszawie, z powodu zajęcia przez Niemców dzielnic bezpośrednio przylegających do Wisły.

Słowacy w Powstaniu

Podczas walk na ulicach stolicy po stronie polskiej staną cały oddział złożony z obcokrajowców. Był to 535 Pluton Słowaków. Powstał on jako zbrojne ramię utworzonego w 1942 roku Słowackiego Komitetu Narodowego. Pluton liczył 57 żołnierzy, chociaż narodowości słowackiej było 24. Poza tym w plutonie znajdowali się Węgrzy, Gruzini, Ukraińcy, Czesi i, co ciekawe, Polacy. Pluton bohatersko walczył na najcięższych odcinkach walk. Ostatecznie w dniu 23 września ocalałych od kilku do kilkunastu żołnierzy ewakuowało się na Pragę wraz z berlingowcami.

Dwa wyzwolenia

Na warszawską Pragę wojska sowieckie i polscy berlingowcy wkroczyli już we wrześniu 1944 roku. W prawobrzeżnej części stolicy życie zaczęło powoli wracać do pookupacyjnej rzeczywistości. Jednocześnie kilkaset metrów dalej walczyła i umierała reszta stolicy. Tak było aż do stycznia 1945 roku. Dzień 17 stycznia 1945 uznaje się za datę wyzwolenia lewobrzeżnej części Warszawy, a w zasadzie jej ruin. Dwa wyzwolenia dwóch części miasta stworzyły straszny kontrast. Praga wyglądała w miarę normalnie, zniszczenia wojenne były stosunkowo niewielkie. Natomiast druga część stolicy wyglądała jak niespotykane w historii morze gruzów. Tuż po wojnie rząd komunistyczny planował nawet przez pewien czas przeniesienie stolicy do innego miasta, gdyż sądzono, że takich zniszczeń nie uda się odbudować. Na szczęście, ostatecznie podjęto się tego trudu.

Źródło: wojsko-polskie.pl; slowacystka.pl; przystanekhistoria.pl

#gallery-1 { margin: auto; } #gallery-1 .gallery-item { float: left; margin-top: 10px; text-align: center; width: 33%; } #gallery-1 img { border: 2px solid #cfcfcf; } #gallery-1 .gallery-caption { margin-left: 0; } /* see gallery_shortcode() in wp-includes/media.php */