Rośliny wodne kojarzą się przede wszystkim z jeziorami i dziką przyrodą. Tymczasem mogą kryć substancje, które w przyszłości znajdą zastosowanie w profilaktyce nowotworów. Naukowcy KUL sprawdzają ich właściwości i pierwsze wyniki badań są obiecujące.

Rośliny wodne pod lupą naukowców KUL

Badacze z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II szukają nowych naturalnych substancji, które mogą pomóc w ograniczaniu procesów prowadzących do rozwoju nowotworów.

W centrum zainteresowania znalazły się rośliny wodne występujące na terenie województwa lubelskiego, szczególnie w wodach Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego.

Zespół badawczy przeanalizował już ekstrakty z ponad 20 gatunków roślin. Najpierw naukowcy sprawdzają, jakie związki chemiczne znajdują się w pobranym materiale. Później badają ich działanie w warunkach laboratoryjnych.

Badania obejmują między innymi komórki różnych rodzajów nowotworów. Naukowcy sprawdzają, czy ekstrakty wpływają na ich rozwój oraz na procesy zachodzące w komórkach.

Co odkryli naukowcy?

Pierwsze wyniki są interesujące. Jak informuje zespół badawczy, większość analizowanych ekstraktów wykazuje silną aktywność biologiczną wobec badanych komórek nowotworowych.

Nie chodzi jednak wyłącznie o niszczenie komórek raka. Naukowcy chcą przede wszystkim sprawdzić, czy naturalne związki mogą wpływać na procesy, które pojawiają się jeszcze przed rozwojem choroby.

Jednym z najważniejszych kierunków badań jest więc chemoprewencja. W prostych słowach chodzi o poszukiwanie substancji, które mogą ograniczać ryzyko powstawania nowotworów albo opóźniać ten proces.

– Współczesna onkologia coraz wyraźniej podkreśla znaczenie profilaktyki. Naszym celem jest identyfikacja naturalnych związków zawartych w roślinach, które mogą zatrzymywać proces kancerogenezy na bardzo wczesnym etapie – wskazuje dr hab. Maciej Masłyk, prof. KUL, dyrektor Instytutu Nauk Biologicznych KUL.

Badacze analizują między innymi wpływ ekstraktów na tempo namnażania się komórek, ich cykl życia oraz inne procesy zachodzące na poziomie komórkowym.

Od jeziora do laboratorium

Projekt łączy badania terenowe z pracą w laboratoriach. Najpierw naukowcy pozyskują materiał roślinny z wybranych obszarów województwa lubelskiego. Następnie przygotowują ekstrakty i dokładnie sprawdzają ich skład.

To pozwala ustalić, które rośliny zawierają związki najbardziej interesujące z punktu widzenia dalszych badań.

Ważnym elementem projektu jest także poszukiwanie nowych substancji. Naukowcy chcą nie tylko potwierdzić właściwości już znanych związków, ale również znaleźć takie, które do tej pory nie były szerzej wykorzystywane w badaniach nad profilaktyką nowotworów.

Projekt jest prowadzony przez zespół związany z KUL, we współpracy ze specjalistami z innych jednostek naukowych. Kierownikiem projektu jest dr hab. Konrad Kubiński z Katedry Biologii Molekularnej KUL. W skład zespołu wchodzą między innymi naukowcy zajmujący się biologią, chemią, fizjologią i toksykologią.

Czy powstaną nowe leki?

Na tym etapie jest jeszcze za wcześnie, aby mówić o gotowym leku czy terapii przeciwnowotworowej. Wyniki badań laboratoryjnych są dopiero jednym z pierwszych etapów długiej drogi od odkrycia substancji do jej ewentualnego wykorzystania w medycynie.

Naukowcy podkreślają jednak, że uzyskane rezultaty mogą być punktem wyjścia do kolejnych prac. W przyszłości badania mogą pomóc w opracowaniu nowych strategii profilaktyki, a także w poszukiwaniu substancji, które mogłyby znaleźć zastosowanie w preparatach lub lekach.

Projekt „Eksploracja obszarów wodnych woj. lubelskiego pod kątem nowych substancji chemoprewencyjnych” otrzymał 1 mln zł dofinansowania ze środków budżetu państwa w ramach programu „Nauka dla Społeczeństwa II”. Informację o przyznaniu finansowania opublikowano w 2025 roku, a realizacja projektu została rozpoczęta przez zespół badawczy KUL.

Dla mieszkańców Lubelszczyzny szczególnie ciekawe jest to, że naukowcy szukają wartościowych związków w przyrodzie znajdującej się bardzo blisko nas. Zwykłe rośliny rosnące w jeziorach mogą więc stać się przedmiotem zaawansowanych badań biologicznych i chemicznych.

Na konkretne zastosowania medyczne trzeba będzie jeszcze poczekać. Badania KUL są jednak kolejnym krokiem w poszukiwaniu naturalnych substancji, które w przyszłości mogą pomóc w ochronie zdrowia.