Położona nad rzeką Bystrą, na skraju Kazimierskiego Parku Krajobrazowego, Wąwolnica to niewielkie miasto w województwie lubelskim, które może pochwalić się zarówno bogatą historią, jak i niezwykłym położeniem. Od 1 stycznia 2025 roku ponownie cieszy się prawami miejskimi, które utraciła w 1870 roku. Dziś przyciąga turystów zabytkami, legendami i malowniczym krajobrazem Krainy Lessowych Wąwozów.

Miasto o królewskich korzeniach

Wąwolnica była dawniej jedną z najstarszych osad Małopolski – pierwsze wzmianki pochodzą już z 1027 roku. W XIII wieku tutejszy gród obronny strzegł ważnego szlaku handlowego prowadzącego od przeprawy przez Wisłę w rejonie Kazimierza Dolnego do Lublina. W 1346 roku miejscowość uzyskała prawa miejskie z nadania króla Kazimierza Wielkiego, a wkrótce potem wybudowano zamek, kaplicę św. Wojciecha i mury obronne. W XV wieku odbywały się tu sądy ziemskie i grodzkie, a Władysław Jagiełło nadał Wąwolnicy przywilej targowy. Okres świetności przerwały kolejne wojny i pożary, a w XIX wieku represje po powstaniu styczniowym doprowadziły do utraty praw miejskich. Mimo burzliwych dziejów miejscowość zachowała swój wyjątkowy charakter, a jej historia odcisnęła się w zabytkach i lokalnych tradycjach.

Sanktuarium i cudowna figura

Serce Wąwolnicy stanowi neogotycki kościół św. Wojciecha z lat 1907–1914, w którym znajduje się słynna figura Matki Bożej Kębelskiej – lipowa rzeźba z XIII/XIV wieku, będąca celem pielgrzymek z całej Polski. Według tradycji kult maryjny narodził się tu po najeździe tatarskim w 1278 roku. Warto zobaczyć także kaplicę zamkową św. Wojciecha oraz usłyszeć brzmienie 20-głosowych organów z 1923 roku.

Między Puławami, Kazimierzem Dolnym a Nałęczowem

Dogodne położenie sprawia, że Wąwolnica jest idealnym punktem wypadowym do zwiedzania turystycznego trójkąta: Puławy – Kazimierz Dolny – Nałęczów. Sama miejscowość leży w Krainie Lessowych Wąwozów, słynącej z malowniczych jarów i wąwozów, idealnych na piesze i rowerowe wycieczki.

Atrakcją dla miłośników kolejnictwa jest przebiegająca przez miasto Nałęczowska Kolej Dojazdowa, której zabytkowe pociągi w sezonie wożą turystów po okolicznych miejscowościach. Wąwolnica to również dobra baza dla wędkarzy – w okolicy znajdują się liczne stanice i łowiska.

Legenda o księciu Kraku

Z miastem związana jest także legenda, według której około VII wieku książę Krak, płynąc Wisłą z Krakowa, trafił w okolice dzisiejszej Wąwolnicy. Zachwycony miejscem, nazwał je Wawelnicą, a w herbie miał umieścić scenę zabicia smoka. Choć dziś wiadomo, że widnieje tam postać św. Jerzego, legenda wciąż jest częścią lokalnej tożsamości.

Co warto zobaczyć w gminie Wąwolnica – lista atrakcji

• Bazylika Mniejsza pw. św. Wojciecha – neogotycka świątynia z cudowną figurą Matki Boskiej Kębelskiej z XIII/XIV w.

• Plac Różańcowy – przestrzeń modlitwy obok bazyliki, powstała po koronacji figury w 1987 r.

• Muzeum Regionalne – eksponaty archeologiczne, XVII-wieczne wyroby szklane, dawne szaty liturgiczne i księgi.

• Kapliczka w Kęble – miejsce cudownego objawienia z 1278 r., cel pielgrzymek z całej Polski.

• Młyn elektryczny w Wąwolnicy – pokaz przemiału zboża, wypiek podpłomyków, degustacja lokalnych wyrobów, zwiedzanie gospodarstwa.

• Rąblów – Małe Zakopane – trzy wyciągi narciarskie, 640-metrowa trasa zjazdowa, wypożyczalnia sprzętu, instruktorzy.

• Park Labiryntów i Miniatur w Rąblowie – roślinne labirynty, galeria kapliczek, miniatury znanych obiektów regionu (wille Nałęczowa, kazimierska studnia, chaty Męćmierza).

• Pałac w Kęble – XIX-wieczny dwór Rostworowskich z parkiem, dziś siedziba Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego i szkółki jeździeckiej.

• Zespół pałacowo-parkowy w Celejowie – dawna siedziba Choteckich, Tarłów, Lubomirskich i Czartoryskich z neogotycką wieżą.

• Cmentarz żydowski na Zarzece – zabytkowa nekropolia z I połowy XIX w., z pomnikiem ofiar egzekucji z czasów okupacji.

Nietypowe formy zwiedzania:

• Retro meleks po Krainie Lessowych Wąwozów – stylizowana przejażdżka z przewodnikiem przez Nałęczów i Wąwolnicę, legendy, anegdoty, spacer po lessowych wąwozach i ognisko.

 Źródło: wawolnica.pl/Wikipedia