Chełm, położony we wschodniej Polsce, zaledwie 21 km od granicy z Ukrainą i 42 km od granicy z Białorusią, to jedno z najstarszych i najciekawszych miast regionu. Leżący nad rzeką Uherką ośrodek, liczący dziś ponad 56 tysięcy mieszkańców, stanowi ważny punkt na mapie województwa lubelskiego – zarówno pod względem historycznym, kulturowym, jak i turystycznym.

Historia Chełma sięga czasów przedpiastowskich. W 1392 roku miasto otrzymało prawa miejskie, a już w XVI wieku zyskało prawo składu, co czyniło je istotnym ośrodkiem handlowym. Było także stolicą historycznej ziemi chełmskiej, a później województwa chełmskiego. Na przestrzeni wieków znajdowało się pod panowaniem różnych państw, co odcisnęło trwałe piętno na jego charakterze i architekturze.

Żydowskie dziedzictwo Chełma

Chełm zapisał się także w historii polskich Żydów. Już w XV wieku powstała tu bożnica w dawnym kościele dominikańskim, a miasto stało się ośrodkiem nauki talmudycznej. W XIX i XX wieku Żydzi stanowili znaczną część społeczności – przed II wojną światową było ich niemal 15 tysięcy, czyli blisko połowa mieszkańców. Tragiczne wydarzenia Holocaustu sprawiły jednak, że dawna wielokulturowa tkanka Chełma została bezpowrotnie przerwana. Z Chełmem związana jest także tradycja żydowskiego humoru. To właśnie stąd pochodzą słynni „mędrcy z Chełma”, bohaterowie dowcipów i opowiadań rozsławionych na świecie m.in. przez Isaaca Bashevisa Singera, laureata literackiej Nagrody Nobla.

Podziemia Kredowe

Jedną z największych atrakcji turystycznych są unikatowe Chełmskie Podziemia Kredowe – rozległa sieć korytarzy, których początki sięgają XIII wieku. Wydrążone w celach obronnych i gospodarczych tunele rozciągają się pod znaczną częścią miasta. Według badań mogą mieć nawet 60 km długości, choć obecnie udostępnione do zwiedzania jest ok. 2 km. Zwiedzający mogą tam spotkać legendarnego Ducha Bielucha – strażnika skarbów i symbolicznego białego niedźwiedzia z herbu Chełma.

Architektura

Chełm to również bogactwo zabytków sakralnych i świeckich. Na Górze Chełmskiej wznosi się Bazylika Narodzenia Najświętszej Maryi Panny – jedna z najważniejszych świątyń pielgrzymkowych regionu. W mieście znajduje się także szereg innych obiektów o wysokiej wartości historycznej: późnobarokowy kościół Rozesłania św. Apostołów, klasztor Bazylianów, pałac biskupów greckokatolickich, cerkiew św. Mikołaja czy zespół kościoła i klasztoru reformatów. O dawnej obecności społeczności żydowskiej przypomina m.in. Mała Synagoga oraz odrestaurowany kirkut. Na uwagę zasługują także pozostałości ratusza na Placu Łuczkowskiego, osiedle Dyrekcja – unikatowe założenie urbanistyczne wpisane do rejestru zabytków, a także liczne nekropolie, będące świadectwem skomplikowanych dziejów miasta.

Chełm dziś

Choć losy Chełma naznaczone były wieloma trudnymi momentami, miasto zachowało swój niepowtarzalny charakter – miejsce spotkania kultur, religii i tradycji. Dziś przyciąga turystów zarówno bogatą historią, jak i wyjątkowymi atrakcjami, takimi jak podziemia kredowe czy liczne zabytki sakralne.