Choć większość osób kojarzy chomiki z puchatymi pupilami, w polskich krajobrazach nadal żyje dziki krewniak – chomik europejski (Cricetus cricetus). Ten barwny i odważny gryzoń, największy w rodzinie chomikowatych, został ogłoszony Gatunkiem Roku 2026 przez Zespół Lubelskich Parków Krajobrazowych. Niestety jego przyszłość stoi pod wielkim znakiem zapytania.

Dlaczego chomik europejski został wybrany Gatunkiem Roku 2026?

Chomik europejski to jedyny dziko żyjący przedstawiciel chomików w Europie. Jeszcze w latach 70. XX wieku obejmował niemal całą centralną i południową Polskę, dziś jego zasięg skurczył się do zaledwie 25%. Gatunek zniknął z wielu województw, a izolowane populacje utrzymują się głównie na południowym i południowo-wschodnim krańcu kraju, m.in. w Lubelskiem, Małopolsce czy Świętokrzyskiem. W roku 2020 IUCN uznała go za krytycznie zagrożonego wyginięciem w Polsce, a w 2024 roku – w całej Europie. Prognozy są niepokojące: chomik może wyginąć między 2038 a 2050 rokiem.

Charakterystyka i tryb życia

Chomik europejski wyróżnia się dużymi rozmiarami (30 cm, 500–800 g) i niezwykle barwnym umaszczeniem – rude boki i grzbiet, białe plamy na łapach i pysku oraz czarne podbrzusze. Posiada torby policzkowe do przenoszenia pokarmu i wydaje charakterystyczne odgłosy przypominające szczekanie.

Gryzoń kopie skomplikowane systemy nor, nawet do 2 metrów pod ziemią, z komorami gniazdowymi, spichlerzami i latrynami. Nory zimowe pozwalają przetrwać mrozy, a nory letnie służą do rozmnażania. Sezon aktywności trwa od kwietnia do października; chomiki prowadzą głównie samotniczy tryb życia.

Dieta i rola w ekosystemie

Chomik europejski nie jest wyłącznie roślinożerny – żywi się nasionami, korzeniami, owocami, owadami, a czasem drobnymi kręgowcami. Dzięki temu reguluje populacje niektórych organizmów, a jego nory wspierają rozwój gleby i stanowią schronienie dla licznych bezkręgowców. Jest gatunkiem wskaźnikowym – jego obecność świadczy o dobrej kondycji ekosystemu.

Zagrożenia i ochrona

Największym zagrożeniem jest intensyfikacja rolnictwa, monokultury, mechanizacja prac polowych, wczesne żniwa oraz urbanizacja. Chomiki giną z powodu zniszczonych nor, braku pożywienia i drapieżników. Zanik miedz, zalesianie terenów porolnych i zmiany klimatyczne dodatkowo utrudniają przetrwanie gatunku.

Chomik europejski jest objęty ochroną ścisłą. Zabronione jest odławianie, przesiedlanie i zabijanie. Chroniąc go, wspieramy także inne gatunki żyjące w jego siedlisku. Lokalna ochrona, szczególnie na Lubelszczyźnie, może realnie wpłynąć na przetrwanie tego krytycznie zagrożonego gatunku.

Historia Gatunków Roku wyłonionych przez Zespół Lubelskich Parków Krajobrazowych

Zespół Lubelskich Parków Krajobrazowych od lat wyłania Gatunki Roku, promując ochronę rodzimych zwierząt i roślin oraz ich siedlisk. W poprzednich latach były to:

• 2025 – Buk zwyczajny, symbol lasów liściastych,

• 2024 – Koń biłgorajski, historyczna rasa koni lokalnych,

• 2023 – Wodniczka, mały ptak związany z czystymi rzekami i potokami,

• 2022 – Żołna, kolorowy ptak związany z otwartymi terenami i siedliskami rolniczymi.

W 2026 roku chomik europejski kontynuuje ideę promocji gatunków, których ochrona ma znaczenie dla całych ekosystemów rolniczych i miejskich.

Dlaczego warto chronić chomika europejskiego?

Chomik europejski to strażnik bioróżnorodności polskich pól. Jego obecność świadczy o zdrowych krajobrazach rolniczych, a zanik gatunku ostrzega przed degradacją środowiska. Ochrona chomika to inwestycja w przyszłość naszych pól, w które wpleciona jest historia dzikiej przyrody. Dając mu przestrzeń do życia, chronimy całą sieć ekosystemów i unikalną dziką faunę naszego kraju.