Bitwa pod Żyrzynem była jednym z największych zwycięstw polskich powstańców podczas powstania styczniowego. 8 sierpnia 1863 roku oddziały dowodzone przez Michała Heidenreicha „Kruka” rozbiły rosyjski konwój przewożący ponad 200 tys. rubli. W 163. rocznicę tego wydarzenia w Baranowie oddano hołd poległym powstańcom.

Bitwa pod Żyrzynem – wielkie zwycięstwo powstańców

8 sierpnia 1863 roku, podczas powstania styczniowego, w okolicach Żyrzyna na Lubelszczyźnie doszło do jednego z najważniejszych starć tego zrywu. Połączone oddziały powstańcze dowodzone przez Michała Heidenreicha-Kruka zaatakowały rosyjski konwój.

Rosjanie mieli około 500 żołnierzy i dwa działa. Konwój przewoził ogromną jak na tamte czasy sumę – około 200 tys. rubli. Pieniądze jechały z Dęblina do Lublina. Powstańcy wcześniej przechwycili informacje o trasie przejazdu i przygotowali zasadzkę.

Heidenreich-Kruk dysponował znacznie większymi siłami. Do walki wybrał przede wszystkim dobrze uzbrojonych strzelców. Zasadzka została przygotowana w pobliżu drogi prowadzącej do Lublina. Atak rozpoczął się rano.

Starcie trwało około trzech godzin. Rosjanie próbowali bronić wozów z pieniędzmi, jednak ich opór został przełamany. Według danych przywoływanych przez Biuro Bezpieczeństwa Narodowego Rosjanie stracili 181 zabitych i 282 wziętych do niewoli, w tym rannych. Po stronie polskiej było 10 zabitych i około 50 rannych.

Powstańcy zdobyli nie tylko pieniądze. W ich ręce dostały się także dwa działa i około 400 karabinów. Zwycięstwo miało więc znaczenie nie tylko wojskowe, ale także finansowe.

Wieść o zwycięstwie szybko się rozniosła

Bitwa pod Żyrzynem była szczególnie ważna, ponieważ w czasie powstania styczniowego polskie oddziały walczyły z przeciwnikiem mającym dużą przewagę militarną. Rosjanie dysponowali większymi siłami i artylerią, podczas gdy powstańcy najczęściej prowadzili walkę partyzancką.

Zwycięstwo pod Żyrzynem odbiło się szerokim echem. Informacje o rozbiciu rosyjskiego konwoju szybko dotarły do Warszawy i innych części kraju. O wydarzeniu pisała także europejska prasa. Sukces powstańców był odbierany jako poważna porażka rosyjskich władz.

Choć bitwa nie zmieniła losów całego powstania, na kilka tygodni podniosła morale Polaków. Pokazała również, że dobrze przygotowany oddział powstańczy może skutecznie przeciwstawić się znacznie lepiej wyposażonym wojskom rosyjskim.

Pamięć o bohaterach 1863 roku

Pamięć o powstańcach, którzy walczyli i zginęli w 1863 roku, jest pielęgnowana również dzisiaj. W 163. rocznicę bitwy przedstawiciele Gminy Baranów oddali hołd poległym.

Przewodniczący Rady Gminy Andrzej Wiak, Wójt Gminy Baranów Mirosław Roman Grzelak oraz Dyrektor Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Baranowie Piotr Wiącek, w asyście Grupy Rekonstrukcji Historycznej „Piłsudczycy” z Baranowa, złożyli kwiaty i zapalili znicze na mogile polskich bohaterów 1863 roku poległych w bitwie pod Żyrzynem oraz na grobie Aleksandra Kalickiego.

Takie miejsca przypominają, że historia powstania styczniowego nie jest jedynie opowieścią z podręczników. Na Lubelszczyźnie ślady tamtych wydarzeń są obecne do dziś. To mogiły, pomniki i miejsca pamięci, przy których kolejne pokolenia mogą zatrzymać się na chwilę i przypomnieć sobie o ludziach, którzy walczyli o niepodległość.

Powstanie styczniowe rozpoczęło się 22 stycznia 1863 roku i było największym polskim zrywem niepodległościowym XIX wieku. Walki miały głównie charakter partyzancki i objęły szeroki obszar ziem znajdujących się pod panowaniem rosyjskim.

Dziś, 163 lata po bitwie, pamięć o wydarzeniach pod Żyrzynem pozostaje częścią historii Lubelszczyzny. Jak przypomina napis na mogile – Gloria Victis, czyli „Chwała zwyciężonym”.