W tym roku mija 81 lat od ostatniego starcia militarnego o Lublin. Była to krótka, ale zacięta bitwa w dniach 22-24 lipca 1944 roku. Zakończyła ona niemiecką okupację miasta, którą rozpoczęła poprzednia bitwa – z września 1939 r. Dużą rolę w wyzwoleniu Lublina miały oddziały Armii Krajowej.

Lublin pod okupacją

Niemiecka okupacja Lublina rozpoczęła się 18 września 1939 roku, kiedy to najeźdźcy zdobyli miasto po walkach trwających od 16 września. Lublin stał się stolicą dystryktu- jednego z okręgów na jakie podzielone zostało Generalne Gubernatorstwo. Był to dziwny twój polityczny, gdyż części ziem polskich nie wcielono bezpośrednio do Rzeszy, ale pozostawiono jako okupacyjne niby-państwo ze stolicą w Krakowie. Niemcy uznawali Lublin za stare germańskie miasto, więc działania germanizacyjne były tu silne. Mieszkańców straszył widok położonego tuż obok obozu na Majdanku, a getto żydowskie zniknęło z powierzchni ziemi.Wielu lublinian trafiło do cel więzienia Gestapo na Zamku. Jednak w lipcu 1944 roku słychać już było odległy huk armat, oznaczający zbliżanie się linii frontu.

Chaos dnia 22 lipca

Wojska sowieckie szybko zbliżały się do Lublina w ramach Akcji Bagration. Niemcy wpadli w popłoch i początkowo szykowali się do ucieczki z miasta. Z tego powodu przeprowadzili chaotyczną likwidację części więźniów na Zamku w dniu 22 lipca. Wobec takiej sytuacji ujawniły się i ruszyły do walki lubelskie oddziały Armii Krajowej oraz Batalionów Chłopskich. Opanowali oni ważne obiekty infrastruktury w mieście, w tym elektrownię i stację wodociągową, które Niemcy chcieli wysadzić. Na dworcu akowcy unieruchomili 10 lokomotyw i rozkręcili unieruchomione zwrotnice. Granatami obrzucono też Dom Niemiecki (Grand Hotel) i ostrzelano liczne punkty oporu okupanta. Wieczorem tego dnia pod miasto zaczęły docierać wojska sowieckie, wyzwalając obóz na Majdanku. Dopiero wtedy niemiecki dowódca garnizonu Lublina generał Hjalmar Moser zdołał opanować panikę i postanowił bronić miasta, w oparciu o umocnienia zbudowane w poprzednich miesiącach.

Zacięte walki

Oddziały Armii Czerwonej włączyły się do walki w nocy z 22 na 23 lipca. Dzień 23 lipca był więc momentem rozpoczęcia walk na pełną skalę. Ulice Lublina zamieniły się w pole totalnej frontowej bitwy. Dowództwo sowieckie postanowiło wysłać do walki w głębi miasta oddziały pancerne bez dużej ilości piechoty, gdyż liczono tutaj na wsparcie oddziału Armii Krajowej oraz Batalionów Chłopskich, co zresztą w pełni się sprawdziło. Do walki dołączyły też nieliczne w Lublinie oddziały partyzantki komunistycznej, czyli Armii Ludowej. Na Placu Łokietka doszło nawet do pojedynku czołgu niemieckiego i sowieckiego. Boje tego dnia dotarły do centrum miasta, miedzy innymi na Lubartowską, Świętoduską, Królewską i Krakowskie Przedmieście. W nocy w 23 na 24 lipca walki jeszcze bardziej się zaostrzyły i weszły w decydującą fazę. Szczególnie ważne dla szybszego wyparcia Niemców były zacięte walki żołnierzy AK w rejonie nieistniejącej dziś wieży ciśnień na Placu Wolności. Wiązano tam walką duże siły wroga. Już rano 24 lipca wojska sowieckie atakujące z różnych kierunków połączyły się w centrum Lublina rozdzielając Niemców na odcięte od siebie punkty oporu. Do późnych godzin nocnych trwała likwidacja tych punktów. Ostatecznie do niewoli sowieckiej dostał się generał Moser oraz ponad 2200 żołnierzy niemieckich.

Czas Polski Lubelskiej

Rankiem 25 lipca sytuacja w mieście była już spokojna, a ludność cywilna mogła wyjść na ulice i świętować wyzwolenie. Symbolicznym zakończeniem okupacji w Lublinie była defilada żołnierzy wojska polskiego tzw. ludowego, oraz partyzantów polskich 26 lipca. Jednak radość nie trwała długo. Już wkrótce po wyzwoleniu znowu zaczął działać obóz na Majdanku, gdzie umieszczono wielu żołnierzy Armii Krajowej i innych przeciwników komunistycznej władzy. Lublin do czasu wyzwolenia Warszawy stał się tymczasową stolicą Polski. Okres znany jako Polska Lubelska oznaczał jednak liczne represje stosowane przez władzę zależną od Moskwy.

Źródło: historiamniejznanaizapomniana.wordpress.com