W  minioną sobotę w całym kraju obchodzono 83 rocznicę rzezi wołyńskiej w ramach Narodowego Dnia Pamięci Ofiar Ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich faszystów z UPA na obywatelach II RP. 11 lipca 1943 r. oddziały UPA przeprowadziły skoordynowane ataki na dziesiątki polskich miejscowości na Wołyniu – tzw. „krwawą niedzielę”, uznawaną za apogeum rzezi wołyńskiej. Według polskich badaczy w latach 1943–1945 na Wołyniu i w Galicji Wschodniej zamordowano ponad 80–100 tys. Polaków (wraz z innymi obywatelami II RP), a setki tysięcy zostały wypędzone. Tegoroczne uroczystości nacechowane były rozczarowaniem polskiej opinii publicznej i wszystkich środowisk politycznych decyzją Prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego, który pod koniec maja nadał jednostce ukraińskich sił operacji specjalnych nazwę „Bohaterów UPA”.

Dotychczas Polska nie doczekała się jednoznacznych, formalnych przeprosin państwa ukraińskiego za rzeź wołyńską wprost w formule typu „przepraszamy za Wołyń” złożonych przez urzędującego prezydenta lub parlament Ukrainy. W 2016 r. pojawił się apel ukraińskich elit (m.in. dwóch byłych prezydentów Ukrainy), w którym padają słowa: „prosimy o wybaczenie za wyrządzone zbrodnie i krzywdy”, wprost odnoszone do Wołynia i zbrodni na Polakach. To symboliczny gest o dużym znaczeniu, ale nie jest to uchwała parlamentu ani oficjalne wystąpienie urzędującej głowy państwa. Było też wiele innych ważnych gestów, apeli i słów pokuty po stronie ukraińskich elit politycznych, kościelnych i społecznych – ale strona polska w dużej części uważa je za niewystarczające.

Główną osią niezgody był też zakaz ekshumacji ofiar rzezi wołyńskiej przez Ukrainę. Po raz pierwszy w niepodległej Ukrainie większą ekshumację ofiar zbrodni wołyńskiej przeprowadzono latem 1992 r. w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej. Udział w niej brał m.in. Lublinian reprezentujący środowiska Kresowe dr Leon Popek. Wydobyto wówczas szczątki około 320 Polaków z masowych grobów. Od tamtego czasu ekshumacje były incydentalne, utrudniane i nie przypominały systematycznego programu. Od 2017 zostały całkowicie zablokowane przez stronę ukraińską. Odblokowane zostały przez Prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego w 2024 roku. Ich skala jest jednak niesatysfakcjonująca i irytująca dla strony polskiej. Takich ograniczeń nie mają Niemcy. Na Ukrainie przez lata prowadzono na dużą skalę ekshumacje i ponowne pochówki żołnierzy Wehrmachtu – mowa jest o ponad 100 tysiącach odnalezionych i pochowanych Niemców.

W 83. rocznicę główne uroczystości odbywają się w Warszawie: msza św. w Katedrze Polowej Wojska Polskiego, a następnie ceremonia na Skwerze Wołyńskim przy Pomniku Ofiar Ludobójstwa. Prezydent Karol Nawrocki upamiętnia ofiary m.in. w Radrużu, gdzie w 1944 r. doszło do zbrodni na polskich mieszkańcach; równolegle wicepremier Władysław Kosiniak‑Kamysz udaje się na Wołyń, a marszałek Senatu składa kwiaty w stolicy. W tegorocznych obchodach wzięła udział także delegacja obywateli Ukrainy mieszkających w Polsce, która złożyła wieniec w barwach obu państw pod Pomnikiem Rzezi Wołyńskiej jako gest pamięci i pojednania. Obchody przeprowadzano także w wielu regionach Polski. M.in. w Lublinie środowiska patriotyczne zorganizowały Lubelski Marsz Pamięci Rzezi Wołyńskiej.

fb Rafał Mekler